سلامتتوصیه های پزشکی

ضربان قلب نرمال در سنین مختلف چقدر است و چگونه اندازه‌گیری می‌شود؟

ضربان قلب چیست؟ضربان قلب نرمال چقدر است؟حقایقی مختصر درباره ضربان قلب چیست؟عوامل اثرگذار روی ضربان قلب چیست؟ضربان قلب در هنگام ورزش چگونه است؟ ریتم غیرعادی قلب چگونه است؟چطور می‌توان ضربان قلب نرمال داشت؟ نحوه اندازه‌گیری ضربان قلب چیست؟علت ضربان قلب بالا چیست؟چگونه ضربان قلب را کنترل کنیم؟

در ادامه پاسخی جامع به این سوالات خواهیم داد،همراه ما باشید.

ضربان قلب یکی از علائم حیاتی بدن است و به کمک بررسی آن می‌توان به وضعیت سلامت بدن پِی برد.این ضربان نشان می‌دهد که در هر دقیقه،قلب چند بار می‌تپد یا به عبارت دیگر،منقبض و منبسط می‌شود.تعداد ضربان قلب بنابه فعالیت‌های جسمانی،واکنش‌های احساسی و احساس خطری که در فرد به وجود می‌آید،دچار تغییراتی می‌شود.در زمانی هم که فرد آرام است و هیچ اضطراب و فشاری تحمل نمی‌کند،ضربان قلبی موسوم به ضربان قلب استراحتی دارد.البته ناگفته نماند که ضربان قلب نرمال نمی‌تواند تضمینی برای سلامت کامل بدن باشد.در ادامه این مقاله از مجله اینترنتی ماهتوتا درمورد ضربان قلب،ضربان قلب نرمال و عوامل مؤثر بر آن و همچنین نحوه اندازه‌گیری ضربان قلب می‌خوانید.

حقایقی مختصر درباره ضربان قلب

  • ضربان قلب، شمار تپش‌های قلب در هر دقیقه را نشان می‌دهد؛
  • بعد از ۱۰ سالگی، ضربان قلب هر فرد در حالت استراحت و در هر دقیقه، عددی است بین ۶۰ تا ۱۰۰؛
  • در طول انجام حرکات ورزشی، ضربان قلب فرد به بیشترین حد خود می‌رسد که عدد آن بنابه سن هر شخص متفاوت است؛
  • فقط تعداد ضربان قلب در دقیقه مهم نیست، بلکه ریتم و آهنگ آن هم اهمیت دارد. ضربان قلب نامنظم می‌تواند نشانه‌ای از یک بیماری جدی باشد؛
  • آگاهی از ضربان قلب و پیگیری وضعیت آن از بروز بسیاری از بیماری‌ها جلوگیری می‌کند. در کشور آمریکا، از هر چهار مرگ، یک مورد به خاطر بیماری‌های قلبی به وقوع می‌پیوندد.

ضربان قلب چیست؟

ضربان قلب نرمال

همان‌طور که گفته شد، ضربان قلب به تعداد تپش‌های قلب در بازه زمانیِ یک دقیقه گفته می‌شود. قلب یک عضو ماهیچه‌ای در مرکز سینه است. زمانی که قلب می‌تپد، خونی حاوی اکسیژن و مواد مغذی به سمت اعضای مختلف بدن پمپاژ می‌شود و در مقابل، مواد اضافی و زائد اندام‌ها را پس می‌گیرد.

اگر قلبی سالم باشد و بدن‌تان، ضربان قلب نرمال داشته باشد، میزان خونی که به اندام‌ها فرستاده می‌شود، به اندازه‌ای متعادل خواهد بود. تپش‌های قلب سالم و نرمال هم با فعالیتی که در حال انجام است،هماهنگی دارد. برای مثال، اگر دچار احساس ترس یا غافل‌گیری شده باشید، به‌طور خودکار در بدن‌تان آدرِنالین ترشح خواهد شد. آدرنالین، هورمونی است که باعث افزایش ضربان قلب می‌شود. در نتیجه، به اکسیژن و انرژی بیشتری نیاز پیدا می‌کند تا توانایی مقابله با خطرات احتمالی را پیدا کند.

یادتان باشد که نباید نبض را با ضربان قلب اشتباه گرفت. نبض، انقباض و انبساطی رگ‌های خونی در پاسخ به پمپاژ خون از سوی قلب است. شمار یا تعداد نبض مساوی با تعداد ضربان قلب است. انقباض قلب باعث افزایش فشار خون در رگ‌های خونی و ایجاد نبض در بدن می‌شود. اندازه‌گیری نبض، راهی برای سنجش مستقیم ضربان قلب است.


حتما بخوانید » پروبیوتیک چیست و چه غذاهایی پروبیوتیک دارند؟


ضربان قلب نرمال چقدر است؟

ضربان قلب نرمال

ضربان قلب فرد سالم باید میزان متعادل و مناسبی داشته باشد. اگر بیماری یا جراحت، ضربان قلب را ضعیف کند، به اندام‌های مختلف بدن خون کافی نخواهد رسید و به همین خاطر، به‌درستی عمل نخواهند کرد. با رشد و خروج از دوران کودکی به سمت نوجوانی، ضربان قلب به‌شکل چشمگیری کاهش پیدا می‌کند. ضربان قلب نرمال برای افراد بالای ۱۰ سال یعنی نوجوانان و بزرگسالان بین ۶۰ تا ۱۰۰ تپش در هر دقیقه (bpm) است.

ضربان قلب استراحتی یا همان ضربان قلب در حالت استراحت برای ورزشکاران حرفه‌ای که تمرین زیادی انجام می‌دهند، به زیر ۶۰ تپش در هر دقیقه (bpm) و گاهی حتی ۴۰ تپش در هر دقیقه (bpm) می‌رسد. در جدول زیر، ضربان قلب نرمال برای سنین مختلف آمده است:

سنضربان قلب نرمال
بالای یک ماه۷۰ تا ۱۹۰
از یک تا ۱۱ ماهگی۸۰ تا ۱۶۰
از یک تا دو سالگی۸۰ تا ۱۳۰
از سه تا چهار سالگی۸۰ تا ۱۲۰
از پنج تا شش سالگی۷۵ تا ۱۱۵
از هفت تا نُه سالگی۷۰ تا ۱۱۰
بالای ۱۰ سال۶۰ تا ۱۰۰

ضربان قلب نرمال دارای بازه‌هایی است که برای هر فرد می‌تواند متغیر باشد. ضربان قلب در موقعیت‌های مختلف مانند ورزش کردن، تغییرات دمای بدن، مواجهه با محرک‌های احساسی و موقعیت‌های مختلف بدن متغیر خواهد بود. منظور از موقعیت‌های مختلف بدن، شرایط جسمی بدن است؛ مثلا بعد از اینکه یک‌باره و بعد از مدتی نشستن از جای خود بلند می‌شوید، موقعیت بدن‌تان تغییر می‌کند و شاهد تغییر ضربان قلب هم خواهید بود.

ضربان قلب نرمال
ضربان قلب نرمال
ضربان قلب نرمال در هنگام استراحت برای بزرگ‌سالان باید از ۶۰ تا ۱۰۰ تپش در هر دقیقه باشد. اگر ضربان قلب هر شخص از این مقدار کمتر شود، یعنی عملکرد قلب و وضعیت قلبی ـ عروقی‌اش بسیار متناسب است؛ برای مثال، ضربان قلب در حال استراحت ورزش‌کاران حدود ۴۰ تپش در هر دقیقه است. دانستن ضربان قلب نرمال در هنگام استراحت ضروری است، چون می‌تواند خبر از وضعیت ماهیچه‌های قلبی بدهد.

اگر از آن دسته افرادی هستید که حواستان نسبت به سلامتی خودتان جمع است، باید ضربان قلب را هم اندازه بگیرید و اوضاع را در موقعیت‌های مختلف بررسی کنید. منظور از موقعیت‌های مختلف، شرایط عادی، زمان ورزش‌کردن یا اوقاتی است که دچار مشکلاتی نظیر سرگیجه می‌شوید. زمانی که فردی در دور و برتان هم دچار مشکلات جسمی آنی و اورژانسی می‌شود، باید با سنجش ضربان قلبش از نیاز او به احیای قلبی‌ ـ ریوی (CPR) سر دربیاورید.


حتما بخوانید » اعتیاد به موبایل چیست؟درمان،علائم و تست اعتیاد به موبایل


عوامل اثرگذار روی ضربان قلب چیست؟

عوامل اثرگذار روی ضربان قلب چیست؟
عوامل اثرگذار روی ضربان قلب چیست؟

یادتان باشد که عوامل مختلفی بر ضربان قلب اثر می‌گذارند. به موارد زیر دقت کنید:

  • سطح آمادگی جسمانی و میزان فعالیت‌های بدنی.
  • سن‌وسال: با افزایش سن، ضربان قلب هم کمتر می‌شود.
  • دمای هوا: در دماهای بالا و رطوبت، ضربان قلب افزایش پیدا می‌کند.
  • مصرف کافئین: قهوه، چای و نوشابه حاوی کافئین هستند و ضربان قلب را بالا می‌برند.
  • سیگاری‌بودن یا نبودن: تنباکو در سیگار هم موجبات افزایش ضربان قلب را فراهم می‌کند.
  • حجم و اندازه بدن: کسانی که دچار چاقی و اضافه‌وزن هستند، ضربان قلب تندتری هم دارند.
  • احساسات و حالات روحی: استرس و اضطراب می‌تواند موجب بیشترشدن ضربان نرمال قلب شود.
  • دچاربودن به بیماری‌های قلبی ـ عروقی، کلسترول بالا، مشکل تیروئید یا انواع دیابت روی ضربان قلب اثر دارند.
  • موقعیت بدن (حالت ایستاده، نشسته یا درازکش): تا بعد از ۲۰ ثانیه پس از بلندشدن از حالت نشسته، ضربان قلبتان بیشتر می‌شود.
  • مصرف برخی از داروها: مصرف داروهای مرتبط با مشکلات تیروئید با زیادشدن ضربان قلب همراه است. بِتابلاکرها هم داروهایی هستند که موجب کاهش ضربان قلب می‌شوند.

    حتما بخوانید »  هانتینگتون؛درمان،علائم،عوارض و روش های تشخیص آن2020


به ضربان قلب نرمال خود دقت داشته باشید. اگر تعداد ضربان استراحت بیشتر از ۱۰۰ بار در دقیقه شود یا اگر ورزش‌کار نیستید و تعداد ضربان قلب استراحت‌تان کمتر ۶۰ بار در دقیقه است، به پزشک مراجعه کنید. وجود علائم دیگری مانند بی حالی و کسالت، سرگیجه یا تنگی نفس را هم دست‌کم نگیرید.


حتما بخوانید » مشت کردن دست در خواب نشانه چیست؟+15 راهکار مؤثر


ضربان قلب طبیعی در هنگام ورزش چگونه است؟

ضربان قلب نرمال

هنگام ورزش کردن، ضربان قلب افزایش می‌یابد. شاید زمانی‌که برای رسیدن به تناسب اندام، تمرینات ورزشی انجام می‌دهید، به قلب‌تان فشار زیادی وارد نشود. با وجود این، برای اینکه اکسیژن و انرژی بیشتری به اعضای بدن‌تان برسد، باید ضربان قلب‌تان افزایش پیدا کند. ورزش کردن باعث بیشتر شدن ضربان قلب می‌شود. به ضربان قلب در حین ورزش کردن، ضربان قلب هدف گفته می‌شود. به مرور زمان، تعداد ضربان قلب هدف کاهش پیدا می‌کند. این یعنی، قلب برای ارسال مواد مغذی و اکسیژن به قسمت‌های دیگر بدن متحمل زحمت کمتری می‌شود و ورزش این فرایند را به شکل مؤثرتری درمی‌آورد.

ضربان قلب نرمال در سنین مختلف چقدر است؟


حتما بخوانید » آتاکسی چیست؛13دلیل ایجاد،علائم و درمان‌آن


ورزش‌های هوازی، با هدف کاهش ضربان هدف انجام می‌شوند. ضربان قلب هدف نرمال و بیشینه ضربان قلب با افزایش سن، کاهش پیدا می‌کند. این کاهش ضربان قلب با انجام ورزش‌هایی با شدت بالا به وقوع می‌پیوندد. بنابه اعلام انجمن قلب آمریکا، بیشینه ضربان قلب در زمان ورزش کردن باید به طور تقریبی ۲۲۰ تپش در هر دقیقه (bpm) منهای سن فرد باشد.


حتما بخوانید » تست خواب یا پلی‌سومنوگرام چیست؟چگونه و چرا انجام می‌شود؟


بدن هر فرد نسبت به ورزش، واکنش‌های متفاوتی دارد؛ به همین خاطر، بنابه شدت تمرینات ورزشی و سنین مختلف، نوعی تقسیم‌بندی موسوم به منطقه ضربان قلب هدف تعریف می‌شود. در این منطقه، فعالیت افراد در سنین مختلف در زمانی که با شدت ۵۰ تا ۸۵ درصد ورزش می‌کنند با زمانی که شدت تمرینات ورزشی ۱۰۰ درصد است، تفاوت دارد:

ضربان قلب نرمال چقدر است؟
ضربان قلب نرمال چقدر است؟
سنمنطق ضربان قلب در تمرینات با شدت ۵۰ تا ۸۵ درصدمتوسط بیشینه ضربان قلب در تمرینات با شدت ۱۰۰ درصد
۲۰۱۰۰ تا ۱۷۰۲۰۰
۳۰۹۵ تا ۱۶۲۱۹۰
۳۵۹۳ تا ۱۵۷۱۸۵
۴۰۹۰ تا ۱۵۳۱۸۰
۴۵۸۸ تا ۱۴۹۱۷۵
۵۰۸۵ تا ۱۴۵۱۷۰
۵۵۸۳ تا ۱۴۰۱۶۵
۶۰۸۰ تا ۱۳۶۱۶۰
۶۵۷۸ تا ۱۳۲۱۵۵
۷۰۷۵ تا ۱۲۸۱۵۰

به همه توصیه می‌شود تا با ورزش کردن به صورت منظم به ضربان قلب هدف مطلوبی برسند. انجمن قلب آمریکا در این زمینه پیشنهاداتی دارد:

ضربان قلب نرمال
ضربان قلب نرمال
تمرینات ورزشیمثالدقایقتعداد دفعاتدقایق کلی در هفته
ورزش‌های هوازی با شدت متوسطپیاده‌روی، ایروبیکحداقل ۳۰ دقیقه۵ روز در هفتهبیش از ۱۵۰ دقیقه
ورزش‌های هوازی شدیددویدن، ایروبیک استپ (انجام حرکات ورزشی با پله)حداقل ۲۵ دقیقه۳ روز در هفتهبیش از ۷۵ دقیقه
ورزش‌های تقویت ماهیچه در سطح متوسط تا شدیدکار با وزنه، ورزش‌ بادی‌پامپنامشخص۲ روز در هفتهنامشخص
ورزش‌های هوازی با شدت متوسط تا خیلی شدیدورزش‌های توپی، دوچرخه‌سواریبه طور متوسط ۴۰ دقیقه۳ تا ۴ روز در هفتهنامشخص

ریتم غیرعادی قلب چگونه است؟

ضربان قلب نرمال - ضربان غیرعادی قلب

سرعت قلب تنها موردِ لازم برای بررسی وضعیت سلامت قلب نیست. ریتم قلب هم مهم است. قلب سالم، ریتمی ثابت دارد و بین هر تپش آن، فاصله‌ای مشخص و منظم به وجود می‌آید. هر ماهیچه دارای سیستمی الکتریکی است که زمان تپش قلب و انتقال خون به اندام‌های مختلف را گزارش می‌کند. اگر سیستم الکتریکی مذکور سالم نباشد، امکان تشکیل ریتم نامطلوب و غیرعادی در قلب به وجود می‌آید. ضمنا یادتان باشد، ضربان قلب در زمان اضطراب، هیجان، ترس، ورزش و… با حالت استراحت آن متفاوت است. اگر احساس می‌کنید که ضربان قلب‌تان کمتر یا بیشتر از حد طبیعی می‌زند، باید حتما به پزشک مراجعه کنید.

ضربان قلب نرمال
ضربان قلب نرمال

حتما بخوانید » آلزایمر؛مراحل بیماری آلزایمر چیست؟


اگر تعداد ضربان قلب‌تان بیشتر از حد مناسب باشد، دچار ضربان قلب اکتوپیک (ectopic) شده‌اید. این موضوع بسیار رایج و بی‌خطر است و معمولا نیاز به درمان ندارد. افرادی که دچار این مشکل یا تپش قلب هستند، باید به پزشک مراجعه کنند تا با گرفتن نوار قلب، ریتم و ضربان قلبشان بررسی شود. ریتم قلبی نامنظم، انواع مختلفی دارد. شناسایی نوع آن بستگی به این دارد که ریتم نامنظم و غیرعادی از کدام ناحیه قلب شروع می‌شود و آیا ضربان قلب تند است یا کند. یکی از رایج‌ترین مشکلات درباره ریتم قلب، فیبریلاسیون دهلیزی است. در این مشکل، ریتم قلب از الگویی منظم پیروی نمی‌کند.

ضربان قلب نرمال
ضربان قلب نرمال

حتما بخوانید » کم‌خونی؛27 علائم کم‌خونی،15روش‌ درمان کم خونی


ریتم تند قلبی را تندتپشی می‌گویند و شامل مشکلات زیر است:

  • فلوتر دهلیزی؛
  • فیبریلاسیون دهلیزی؛
  • تندتپشی فوق بطنی؛

  • تاکی‌کاردی بطنی؛

  • تاکی‌کاردی سینوسی؛
  • فیبریلاسیون بطنی.

بلوک قلبی در ناحیه دهلیز و بطن، بلوک باندل شاخه راست و برادی کاردی هم ناشی از کُندتپشی قلب هستند.

چطور می‌توان ضربان قلب نرمال داشت؟

ضربان قلب نرمال

ضربان قلب نرمال باعث داشتن قلبی سالم می‌شود. علاوه بر ورزش کردن، موارد دیگری هم وجود دارد که به سالم ماندن قلب و ایجاد ضربان نرمال آن کمک می‌کند:

  • کاهش استرس: استرس باعث افزایش ضربان قلب و فشار خون می‌شود. با تمرین تنفس عمیق، یوگا، مدیتیشن و تلاش برای زیستن در زمان حال می‌توان از میزان استرس کم کرد.
  • پرهیز از مصرف تنباکو: سیگار کشیدن باعث افزایش ضربان قلب می‌شود. ترک مصرف این ماده، ضربان قلب را به حالت طبیعی بازمی‌گرداند.
  • کاهش وزن: هر چقدر که وزن بیشتری داشته باشید، قلب برای رساندن اکسیژن و مواد مغذی به نقاط مختلف بدن با چالش‌های بیشتری روبه‌رو است. پس، کاهش وزن می‌تواند به تنظیم ضربان قلب کمک کند.
چطور ضربان قلب‌مان را حساب کنیم؟
چطور ضربان قلب‌مان را حساب کنیم؟

از هر ۴ مرگی که در کشوری مانند آمریکا به وقوع می‌پیوندد، یک مورد بر اثر بیماری‌های قلبی است. داشتن ضربان قلبی منظم، آسان‌ترین راه برای حفظ سلامت قلب است.


حتما بخوانید » سرطان،17 نشانه که معمولا نادیده گرفته می‌شوند


برای سنجش میزان ضربان قلب چه باید کرد؟ در ادامه، درباره روش‌هایی برای اندازه‌گیری ضربان خواهید خواند.


حتما بخوانید » آب مروارید پیشگیری و روش درمان،علائم،انواع تشخیص


نحوه اندازه‌گیری ضربان قلب

اندازه‌گیری ضربان قلب با نبض دست

ضربان نرمال قلب

برای اندازه‌گیری ضربان قلب با نبض، گام‌های زیر را یاد بگیرید:

  • انگشت وسط و اشاره را روی نبض دست خود، یعنی دقیقا در امتداد شست‌تان قرار بدهید.
  • شست‌تان را روی نبض نگذارید؛ چون شریان موجود در این انگشت، دقت شمارش تعداد ضربان قلب را کاهش می‌دهد.
  • زمانی که ضربان‌های نبض را حس کردید، تعداد ضربان‌ها را در ۱۵ ثانیه بشمارید.
  • عدد به‌دست‌آمده در گام قبلی را در ۴ ضرب کنید. این عدد تعداد ضربان قلبتان است؛ برای نمونه، اگر در ۱۵ ثانیه به عدد ۲۰ رسیدید، تعداد ضربان قلبتان در هر دقیقه معادل ۸۰ خواهد بود.

اندازه‌گیری ضربان قلب با نبض کاروتید

ضربان نرمال قلب

برای اندازه‌گیری ضربان قلب با نبض گردنی یا نبض کاروتید، باید مراحل زیر را طی کنید:

  • انگشت وسط و اشاره را در یک سمت نای و در زیر فک بگذارید. با کمی جابه‌جاکردن انگشت‌ها ضربان را احساس خواهید کرد.
  • تعداد ضربان در ۱۵ ثانیه را بشمارید.
  • برای به‌دست‌آوردن ضربان قلب، عدد گام قبلی را در ۴ ضرب کنید.

اندازه‌گیری ضربان قلب با نبض پا

ضربان نرمال قلب

اندازه‌گیری ضربان قلب با نبض بالای پا هم ممکن است. برای اندازه‌گیری باید:

  • انگشت وسط و اشاره را روی بالاترین نقطه استخوان در پا، یعنی جایی بگذارید که به‌سمت بالای پا می‌رسد. برای لمس نبض، باید دو انگشت‌تان را در دو طرف استخوان پایین پا یا روی استخوان حرکت بدهید.
  • با پیداکردن نبض، تا ۱۵ ثانیه تعداد ضربان‌ها را بشمارید.
  • برای به‌دست‌آوردن ضربان قلب، عدد قسمت قبلی را در ۴ ضرب کنید.

اندازه‌گیری ضربان قلب با نبض بازویی

ضربان نرمال قلب

برای اینکه بدانید ضربان قلب نرمال دارید یا خیر، روش دیگری هم وجود دارد. از راه شمارش نبض بازو هم می‌توانید تعداد تپش‌های قلب در هر دقیقه را شناسایی کنید. این روش بیشتر برای کودکان استفاده می‌شود:

  • بازو را بچرخانید تا بخش درونی آن مقابل سقف قرار بگیرد.
  • انگشت وسط و اشاره را بین آرنج و بازو بگذارید. سپس انگشت‌ها را حدود ۲ سانتی‌متر روی بخش درونی بازو به‌سمت بالا حرکت بدهید. برای حس‌کردن نبض باید انگشت‌ها را روی بازو کمی فشار بدهید.
  • زمانی که نبض را احساس کردید تا ۱۵ ثانیه تعداد تپش‌ها را بشمارید.
  • عدد گام قبلی را در ۴ ضرب کنید تا ضربان قلبتان را به‌ دست بیاورید.

اندازه‌گیری ضربان قلب با ابزارهای کمکی

ضربان نرمال قلب

ابزارهایی هم برای سنجش ضربان قلب وجود دارند:

  • دستگاه‌های فشارسنج؛

پرطرفدارترین فشارسنج‌های دیجیتالی در بازار ایران

  • برنامه‌های گوشی‌های هوشمند؛
  • وسایل ورزشی مانند تردمیل‌ها؛
  • ساعت‌های هوشمند.
پرفروش‌ترین ساعت‌های هوشمند را ببینید

مچ بند هوشمند یا ساعت هوشمند؛ خرید کدامیک برای من بهتر است؟


حتما بخوانید » کلسترول خون در سنین مختلف چقدر باید باشد؟+تنظیم کلسترول خون


دقیق‌ترین ابزاری که می‌تواند ضربان قلب‌ را اندازه بگیرد، صفحه نمایشی بی‌سیم است که به دور سینه وصل می‌شود و تعداد ضربان قلب را از طریق مچ‌بندی هوشمند به شما اطلاع می‌دهد. البته باید بدانید که دقت اندازه‌گیری ابزارها برای سنجش ضربان قلب کمتر از سنجش با دست است،اما در طول ورزش‌کردن،می‌توانند اطلاعات ضربان قلب را به‌طور تقریبی در اختیارتان بگذارند. دقت اندازه‌گیری وسایل ورزشی مانند تردمیل‌ها چندان زیاد نیست.


حتما بخوانید » جراحی بینی آیا منجر به تغییر صدا می شود؟36


سخن پایانی ضربان قلب نرمال


حتما بخوانید » دیابت نوع 2 چه تاثیری بر سلامت قلب دارد؟


ضربان قلب نرمال را بشناسید و با اندازه‌گیری تپش‌های قلبتان، بیشتر به سلامت خود دقت کنید. درباره قلب و نقش عاشقانه آن در داستان‌ها و شعرهای مختلف زیاد خوانده‌اید. حالا دیگر نوبت آن است که با عینک علم هم به این عضو تپنده نگاهی داشته باشید و سلامتش را زیر نظر بگیرید.


در ادامه بخوانید » نوردرمانی چیست و برای درمانِ چه مشکلاتی استفاده می‌شود؟


هشدار! این مطلب صرفا جنبه آموزشی دارد و برای استفاده از آن لازم است با پزشک یا متخصص مربوطه مشورت کنید.


حتما بخوانید » مقایسه متیل کوبالامین و سیانو کوبالامین ویتامین B12


منبع » medicalnewstoday
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا